ART فناوری کمک باروری

فناوری کمک باروری (به انگلیسی: Assisted Reproductive Technology) که به اختصار ART نامیده می شود، یک اصطلاح فراگیر در پزشکی تولیدمثل است که به تمام روش های درمانی اطلاق می گردد که در آن ها، تخمک و اسپرم انسان به منظور دستیابی به بارداری، در خارج از بدن و در محیط آزمایشگاه با یکدیگر ترکیب می شوند. هدف اصلی ART، غلبه بر موانع بیولوژیکی لقاح و کمک به زوج هایی است که از روش های کم تهاجمی تر نتیجه نگرفته اند.

تاریخچه

جرقه اولیه ART را می توان در آزمایش های لقاح تخمک پستانداران در اواخر قرن نوزدهم جستجو کرد، اما انقلاب واقعی در دهه ۱۹۷۰ میلادی با پژوهش های بی وقفه رابرت ادواردز و پاتریک استپتو رقم خورد. تلاش آنها به تولد لوئیز براون، نخستین نوزاد حاصل از IVF در ۲۵ ژوئیه ۱۹۷۸ منجر شد و رسماً عصر ART را آغاز کرد.

پس از این موفقیت، پیشرفت ها شتاب گرفت: در سال ۱۹۸۴ اولین نوزاد از جنین فریز شده (FET) متولد شد. در سال ۱۹۹۲، معرفی تکنیک ICSI توسط تیم بلژیکی به رهبری جان پالرمو تحولی عظیم در درمان ناباروری مردانه ایجاد کرد. در دهه ۱۹۹۰، تشخیص ژنتیکی پیش از لانه گزینی (PGD) به مجموعه ART اضافه شد و در دهه ۲۰۰۰ نیز فناوری انجماد فوق سریع (ویتریفیکاسیون) کیفیت و ایمنی این روش ها را به شکل قابل ملاحظه ای افزایش داد.

چه روش هایی در مجموعه ART قرار می گیرند؟

بر اساس تعریف رسمی مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده (CDC)، ART به طور خاص به روش هایی گفته می شود که در آن ها تخمک از بدن زن خارج می شود. بنابراین:

روش های اصلی ART عبارتند از:

۱. IVF (لقاح خارج رحمی): روش استاندارد که در آن تخمک و اسپرم در ظرف آزمایشگاه کنار هم قرار می گیرند تا لقاح به طور طبیعی در ظرف رخ دهد.

۲. ICSI (تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم): یک مرحله تکمیلی در IVF که طی آن یک اسپرم منفرد مستقیماً به داخل تخمک تزریق می شود.

۳. FET (انتقال جنین فریز شده): ذوب و انتقال جنین هایی که در سیکل های قبلی منجمد شده اند.

۴. PGD/PGS (تشخیص ژنتیکی پیش از لانه گزینی): بررسی ژنتیکی جنین پیش از انتقال به رحم.

۵. اهدای تخمک یا جنین: استفاده از تخمک یا جنین اهدایی از شخص ثالث.

۶. رحم جایگزین (Gestational Carrier): حالتی که جنین حاصل از تخمک و اسپرم زوج به رحم زن دیگری منتقل می شود.

توجه مهم: تلقیح داخل رحمی (IUI) و تحریک تخمک گذاری با دارو به تنهایی، جزو ART محسوب نمی شوند، زیرا در این روش ها تخمک از بدن خارج نمی گردد. این تمایز در آمارگیری ها و مطالعات علمی اهمیت دارد.

کاربردها

ART برای طیف گسترده ای از علل ناباروری به کار می رود:

آسیب یا انسداد لوله های فالوپ

ناباروری شدید با عامل مردانه

کاهش ذخیره تخمدان یا سن بالای مادر

اندومتریوز

ناباروری با علت نامشخص

اختلالات تخمک گذاری مقاوم به درمان های ساده تر

وجود بیماری های ژنتیکی در خانواده

ضرورت حفظ باروری پیش از درمان سرطان

آمار و نرخ موفقیت

بر اساس آخرین گزارش های جهانی، تخمین زده می شود که از زمان تولد لوئیز براون در ۱۹۷۸ تاکنون، بیش از ۱۰ میلیون نوزاد در سراسر جهان از طریق ART متولد شده اند. امروزه در برخی کشورها، حدود ۲ تا ۶ درصد از کل تولدها حاصل ART است.

نرخ موفقیت ART به عوامل متعددی بستگی دارد که مهم ترین آنها سن زن است. بر اساس داده های CDC، شانس تولد زنده به ازای هر سیکل ART (با استفاده از تخمک خود فرد) تقریباً به صورت زیر است:

زنان زیر ۳۵ سال: حدود ۴۵-۵۵٪

زنان ۳۵ تا ۳۷ سال: حدود ۳۵-۴۰٪

زنان ۳۸ تا ۴۰ سال: حدود ۲۰-۲۵٪

زنان ۴۱ تا ۴۲ سال: حدود ۱۰-۱۵٪

زنان بالای ۴۲ سال: کمتر از ۵٪

ملاحظات اخلاقی

از زمان پیدایش، ART همواره با پرسش های اخلاقی، حقوقی و اجتماعی همراه بوده است. وضعیت قانونی و حقوقی جنین های فریز شده، سرنوشت جنین های مازاد بر نیاز زوج، سن بالای مادران، اهدای تخمک و جنین، رحم جایگزین و بحث های مربوط به «والد کیست؟« از جمله چالش های مداوم این حوزه هستند. هر کشور قوانین و محدودیت های خاص خود را برای ART دارد و این قوانین دائماً در حال بازنگری و تکامل هستند.

ART به زبان ساده

بیایید قضیه را خیلی ساده تعریف کنیم. ART یک اسم کلی و چترمانند برای تمام روش هایی است که در آن ها دکتر، تخمک را از بدن خانم خارج می کند و کار لقاح (یعنی ترکیب شدن تخمک و اسپرم) را به جای اینکه در لوله های رحمی رخ بدهد، در آزمایشگاه انجام می دهد. IVF، میکرواینجکشن (ICSI)، انتقال جنین فریز شده (FET) و اهدای تخمک همگی زیرمجموعه ART هستند. اما IUI یا همان تلقیح مصنوعی داخل رحمی، جزو ART به حساب نمی آید، چون تخمک در بدن می ماند و کار در داخل رحم انجام می شود. به زبان عامیانه، هر وقت پای آزمایشگاه و ظروف کشت سلولی وسط باشد، پای ART هم در میان است!

منابع و مطالعه بیشتر

۱. CDC (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده):

https://www.cdc.gov/art

۲. World Health Organization (WHO):

https://www.who.int/healthtopics/infertility

۳. MedlinePlus:

https://medlineplus.gov/assistedreproductivetechnology.html

۴. Mayo Clinic:

https://www.mayoclinic.org/testsprocedures/invitrofertilization/about/pac20384716

۵. ESHRE (انجمن اروپایی تولیدمثل انسان و جنین شناسی):

https://www.eshre.eu

۶. ASRM (انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا):

https://www.reproductivefacts.org

۷. ویکی پدیای انگلیسی:

https://en.wikipedia.org/wiki/Assistedreproductivetechnology