TESA/TESE آسپیراسیون استخراج اسپرم از بیضه

TESA و TESE (به انگلیسی : Testicular Sperm Aspiration/Extraction) دو روش کمک باروری برای استخراج اسپرم از بیضه مردانی هستند که به دلایل مختلف، اسپرمی در مایع منی خود ندارند. این وضعیت آزواسپرمی نام دارد. در این روش ها، اسپرم مستقیماً از بافت بیضه یا اپیدیدیم (لوله ذخیره اسپرم در پشت بیضه) برداشته می شود و سپس در روش ICSI (تزریق اسپرم به تخمک) مورد استفاده قرار می گیرد. این تکنیک ها از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی وارد عرصه درمان ناباروری شدند و تا امروز پیشرفته ترین راهکار برای مردان آزواسپرم محسوب می شوند.

تاریخچه

تا پیش از سال ۱۹۹۲، مردانی که در مایع منی خود اسپرم نداشتند، عملاً بدون امید به فرزند ژنتیکی بودند. تنها گزینه های آن ها استفاده از اسپرم اهدایی یا فرزندخواندگی بود.

سال ۱۹۹۲ – انقلاب ICSI: ابداع روش ICSI (تزریق یک اسپرم به داخل تخمک) توسط دکتر جیانپیرو پالرمو در بروکسل، نقطه عطفی در درمان ناباروری مردان ایجاد کرد. اما چالش اصلی این بود: اسپرم از کجا بیاوریم؟

سال ۱۹۹۳ – تولد TESE: دکتر پل دووری و همکارانش در همان مرکز، برای اولین بار تکنیک استخراج اسپرم از بافت بیضه (TESE) را انجام دادند. آن ها نشان دادند که در بسیاری از مردان آزواسپرم (به ویژه نوع انسدادی)، بیضه ها اسپرم سالم تولید می کنند، اما راه خروج آن مسدود است.

سال ۱۹۹۵ – معرفی TESA: روش ساده تر TESA با سوزن ظریف، به عنوان جایگزین کم تهاجم تر برای موارد خاص معرفی شد.

سال ۱۹۹۹ – معرفی microTESE: تکامل TESE با استفاده از میکروسکوپ جراحی، شانس موفقیت را در سخت ترین موارد (نوع غیرانسدادی) به طور قابل توجهی افزایش داد.

امروزه این روش ها در تمام مراکز پیشرفته ناباروری جهان از جمله کلینیک ژیوار انجام می شود.

تفاوت TESA و TESE

هر دو روش هدف یکسان دارند (استخراج اسپرم از بیضه)، اما در تکنیک و موارد مصرف متفاوت هستند:

—	TESA	TESE
نام کامل	Testicular Sperm Aspiration	Testicular Sperm Extraction
روش	آسپیراسیون با سوزن (مکیدن)	برش کوچک و برداشت بافت
بیهوشی	موضعی یا موضعی + آرامبخش	عمومی یا نخاعی
برش جراحی	ندارد (فقط سوراخ سوزن)	دارد (حدود ۱ سانتی‌متر)
بخیه	نیاز ندارد	نیاز دارد
مقدار بافت برداشته شده	بسیار کم (چند قطره)	کم (چند تکه کوچک)
زمان انجام	۱۵-۲۰ دقیقه	۳۰-۴۵ دقیقه
دوره نقاهت	بسیار کوتاه (۱-۲ روز)	کوتاه (۳-۵ روز)
مناسب برای	آزواسپرمی انسدادی	آزواسپرمی انسدادی و برخی غیرانسدادی
شانس یافتن اسپرم (در نوع انسدادی)	بیش از ۹۰٪	بیش از ۹۰٪
شانس یافتن اسپرم (در نوع غیرانسدادی)	خیلی کم (توصیه نمی‌شود)	۳۰-۵۰٪
خطر آسیب به بیضه	بسیار کم	متوسط

روش انجام TESA

TESA ساده ترین و کم تهاجم ترین روش است:

مرحله اول – بی حسی موضعی: پزشک ناحیه بیضه را بی حس می کند (مثل کار دندانپزشکی). ممکن است آرامبخش خفیف هم داده شود.

مرحله دوم – وارد کردن سوزن: یک سوزن بسیار نازک (مثل سوزن نمونه برداری از تخمدان در خانم ها) به داخل بافت بیضه فرو می رود.

مرحله سوم – آسپیراسیون (مکیدن): با سرنگ مخصوص، کمی از مایع و بافت بیضه به داخل سرنگ کشیده می شود.

مرحله چهارم – بررسی اسپرم: نمونه بلافاصله زیر میکروسکوپ بررسی می شود تا وجود اسپرم تایید گردد.

مرحله پنجم – تکرار در صورت نیاز: ممکن است از چند نقطه مختلف بیضه نمونه گرفته شود.

مدت زمان: حدود ۱۵۲۰ دقیقه. بیمار همان روز مرخص می شود.

مناسب برای: آقایانی که مجاری اسپرم بر مسدود دارند (نوع انسدادی)، اما بیضه آن ها اسپرم سالم تولید می کند.

روش انجام TESE (سنتی)

TESE یک روش دقیق تر و تهاجمی تر است:

مرحله اول – بیهوشی: معمولاً بیهوشی عمومی یا نخاعی (بی حسی از کمر به پایین).

مرحله دوم – برش کوچک روی بیضه: پزشک یک برش حدود ۱ سانتی متری روی پوست کیسه بیضه و سپس روی پوشش بیضه ایجاد می کند.

مرحله سوم – برداشت بافت: چند تکه کوچک (شبیه دانه برنج) از بافت بیضه با قیچی ظریف برداشته می شود.

مرحله چهارم – بررسی و جستجو: بافت برداشته شده در محیط مخصوص، خرد شده و زیر میکروسکوپ جستجو می شود تا اسپرم پیدا شود.

مرحله پنجم – بخیه: محل برش بخیه زده می شود.

مدت زمان: حدود ۳۰-۴۵ دقیقه. بیمار معمولاً همان روز مرخص می شود.

مناسب برای: مواردی که TESA جواب نداده یا به بافت بیشتری برای جستجو نیاز است.

روش انجام microTESE (استاندارد طلایی پیشرفته)

مرحله اول – بیهوشی عمومی: بیمار کاملاً در خواب است.

مرحله دوم – باز کردن بیضه: برش حدود ۲۳ سانتی متر روی بیضه ایجاد می شود و پوشش بیضه باز می گردد.

مرحله سوم – جستجو با میکروسکوپ جراحی: جراح با میکروسکوپ مخصوص (بزرگنمایی ۱۰ تا ۲۵ برابر)، لوله های اسپرم ساز (سِمینیفروس توبول) را بررسی می کند. لوله های سالم و حاوی اسپرم، پررنگ تر و متورم تر از لوله های آتروفی (تحلیل رفته) هستند.

مرحله چهارم – برداشت انتخابی: جراح تنها همان لوله های پررنگ و متورم را برمی دارد. این کار باعث می شود:

کمترین آسیب به بافت بیضه برسد

بیشترین شانس یافتن اسپرم حاصل شود

مرحله پنجم – بررسی در آزمایشگاه: بافت برداشته شده به جنین شناس داده می شود تا در آزمایشگاه جستجوی گسترده انجام دهد. گاهی صدها ناحیه بررسی می شود تا فقط یک اسپرم پیدا شود.

مدت زمان: ۱ تا ۲ ساعت.

چه کسانی کاندیدای این روش ها هستند؟

وضعیت بیمار	روش مناسب	شانس موفقیت
آزواسپرمی انسدادی (مثل وازکتومی، فقدان مادرزادی مجرا)	TESA یا TESE	بیش از ۹۰٪
آزواسپرمی غیرانسدادی با FSH بالا (نارسایی بیضه)	microTESE	۵۰-۷۰٪
سندرم کلاین فلتر (XXY)	microTESE	۴۰-۶۰٪
ریزحذف کروموزوم Y (AZFc)	microTESE	۵۰-۷۰٪
شیمی درمانی یا رادیوتراپی قبلی	microTESE (قبل از درمان یا بعد)	متغیر
بیضه‌های نزول نکرده در کودکی	microTESE	۳۰-۵۰٪
TESA قبلی ناموفق بوده	microTESE	بهتر از تکرار TESA

آمادگی قبل از عمل و مراقبت های بعد

قبل از عمل:

آزمایش های هورمونی (FSH، تستوسترون) و بررسی ژنتیک (کاریوتایپ، ریزحذف Y)

مشاوره با متخصص اورولوژی و جنین شناسی

ترک سیگار و الکل حداقل ۳ ماه قبل

هماهنگی با مرکز ناباروری برای انجام همزمان ICSI

بعد از عمل:

استراحت نسبی به مدت ۲۳ روز (اما نیازی به بستری نیست)

استفاده از کیسه یخ روی محل عمل برای کاهش ورم و درد

پوشیدن لباس زیر حمایتی (نخ تنبان تنگ) به مدت ۱ هفته

مسکن ساده مثل استامینوفن برای درد خفیف

خودداری از رابطه جنسی و ورزش شدید به مدت ۲ هفته

استحمام از روز بعد اشکالی ندارد (اما خشک کردن آرام)

عوارض احتمالی:

ورم و کبودی خفیف (طبیعی، طی ۱۲ هفته خوب می شود)

درد خفیف تا متوسط (با مسکن کنترل می شود)

عفونت (کمتر از ۱٪)

خونریزی داخل بیضه (نادر)

کاهش عملکرد بیضه (بسیار نادر با microTESE)

بعد از استخراج اسپرم چه می شود؟

اسپرم های استخراج شده معمولاً تحرک کافی برای باروری طبیعی ندارند، حتی اگر کاملاً سالم باشند. به همین دلیل:

۱. بلافاصله به آزمایشگاه جنین شناسی منتقل می شوند (در همان مرکز)

۲. جنین شناس آن ها را آماده و با روش ICSI تزریق می کند (هر تخمک یک اسپرم دریافت می کند)

۳. اسپرم های اضافی را می توان منجمد کرد (برای سیکل های بعدی، تا از تکرار جراحی جلوگیری شود)

۴. اگر اسپرم پیدا نشود (در ۳۰۵۰٪ موارد غیرانسدادی)، ممکن است از اسپرم اهدایی استفاده شود یا جراحی در سیکل بعدی تکرار گردد.

TESA/TESE به زبان ساده

بعضی از آقایان به هر دلیلی، در منی خودشان اصلاً اسپرم ندارند. شاید مجرای خروجی مسدود شده (مثل لوله شکسته)، یا شاید خود کارخانه اسپرم سازی (بیضه) تعطیل شده یا خیلی ضعیف کار می کند.

با TESA یا TESE، پزشک مستقیماً به بیضه می رود و اسپرم را از آنجا بیرون می کشد. TESA ساده تر است؛ با یک سوزن نازک بیضه را سوراخ می کنند و چند قطره می مکند. TESE یک جراحی کوچک است که تکه ای از بافت بیضه را برمی دارند. microTESE که پیشرفته ترین و بهترین است، با میکروسکوپ انجام می شود و جراح فقط قسمت هایی را برمی دارد که احتمال اسپرم دارند.

اسپرم هایی که این طور پیدا می شوند معمولاً نمی توانند به طور طبیعی تخمک را بارور کنند، اما با روش ICSI (تزریق تک اسپرم به تخمک) مشکل حل می شود.

اگر مشکل آقا فقط انسداد باشد (یعنی بیضه سالم است)، شانس موفقیت نزدیک به ۱۰۰٪ است. اما اگر خود بیضه مشکل داشته باشد (نوع غیرانسدادی)، با microTESE حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد شانس پیدا کردن اسپرم وجود دارد.

در کلینیک درمان ناباروری ژیوار، هر سه روش TESA، TESE و microTESE توسط اورولوژیست مجرب و با هماهنگی کامل با آزمایشگاه جنین شناسی و تیم ICSI انجام می شود.

منابع و مطالعه بیشتر

۱. MedlinePlus (NIH):

https://medlineplus.gov/ency/article/001191.htm

۲. Cleveland Clinic:

https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22184tese

۳. Wikipedia:

https://en.wikipedia.org/wiki/Testicularspermextraction

۴. National Institutes of Health (NIH):

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6683869

۵. American Urological Association (AUA):

https://www.auanet.org/guidelines/maleinfertility

۶. Mayo Clinic:

https://www.mayoclinic.org/testsprocedures/spermretrieval/about/pac20385299