ZIFT (به انگلیسی : (Zygote Intrafallopian Transfer)) یا انتقال زیگوت به داخل لوله رحم، یکی از روش های کمک باروری نسل اول و دوم است که در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی رایج بود. در این روش، ابتدا تخمک و اسپرم در آزمایشگاه با هم ترکیب می شوند و پس از لقاح و تشکیل زیگوت (تخمک بارور شده تک سلولی)، این زیگوت را از طریق لاپاراسکوپی به داخل لوله رحم منتقل می کنند. ZIFT در واقع ترکیبی از دو روش IVF و GIFT است: لقاح در آزمایشگاه انجام می شود (مثل IVF) اما انتقال به لوله رحم است (مثل GIFT). امروزه این روش نیز مانند GIFT تقریباً کاملاً منسوخ شده است.

تاریخچه

ZIFT چند سال پس از موفقیت GIFT و IVF به صحنه آمد. در سال ۱۹۸۶، دکتر کارلو بلون در ایتالیا و سپس دکتر ولفگانگ شولتز در آلمان، اولین گزارش های موفقیت آمیز ZIFT را منتشر کردند.

ایده پشت ZIFT این بود: چرا لقاح را در آزمایشگاه انجام ندهیم تا مطمئن شویم که لقاح واقعاً اتفاق افتاده است (مزیت IVF)، اما بعد زیگوت را به جای رحم، به لوله رحم منتقل نکنیم تا محیط طبیعی تری برای رشد اولیه جنین داشته باشد (مزیت GIFT)؟

طرفداران این روش معتقد بودند که لوله رحم محیط بهتری نسبت به ظرف آزمایشگاه یا رحم برای رشد اولیه جنین فراهم می کند. در دهه ۱۹۹۰، ZIFT به عنوان یک روش پیشرفته در برخی مراکز اروپایی و آمریکایی انجام می شد.

اما با پیشرفت محیط های کشت جنین در آزمایشگاه و بهبود نتایج IVF سنتی، ZIFT به تدریج کنار گذاشته شد. امروزه دیگر هیچ مرکز معتبری در جهان ZIFT انجام نمی دهد , و IVF جایگزین آنها شده است .

تفاوت ZIFT با GIFT و IVF

برای درک بهتر ZIFT، آن را با دو روش مشابه مقایسه می کنیم:

جدول مقایسه روش‌های ZIFT، GIFT و IVF

ویژگی	GIFT	IVF	ZIFT
محل لقاح	داخل لوله رحم (طبیعی)	آزمایشگاه	آزمایشگاه
مرحله انتقال	تخمک + اسپرم (جدا از هم)	جنین (روز ۳ یا ۵)	زیگوت (روز ۱ – تخمک بارور شده)
محل انتقال	لوله رحم	رحم	لوله رحم
نیاز به لوله رحم سالم	بله – حداقل یک لوله باز	خیر	بله – حداقل یک لوله باز
نیاز به لاپاراسکوپی (جراحی)	بله	خیر	بله
امکان بررسی لقاح در آزمایشگاه	خیر	بله	بله
امکان تست ژنتیک قبل از انتقال (PGT)	خیر	بله (در بلاستوسیست)	خیر (زیگوت تک سلولی است)
مناسب برای ناباروری شدید مردانه	خیر	بله (با ICSI)	خیر (لقاح باید خودبه‌خود اتفاق بیفتد)
نیاز به بیهوشی	بله (برای لاپاراسکوپی)	خیر (فقط برای برداشت تخمک)	بله (برای لاپاراسکوپی)
تعداد مراحل تهاجمی	۱ مرحله (انتقال)	۰ (سرپایی)	۲ مرحله (برداشت تخمک + انتقال)
نرخ موفقیت امروزی	منسوخ شده	۳۰-۵۰٪ (بسته به سن)	منسوخ شده
استفاده امروزی در جهان	تقریباً صفر	شایع‌ترین روش	صفر

---

جدول زمانی پیدایش روش‌های کمک باروری

روش	سال اولین موفقیت	دوره اوج استفاده	وضعیت امروز
IVF	۱۹۷۸ (لوئیز براون)	۱۹۸۰ تا امروز	شایع‌ترین روش
GIFT	۱۹۸۴	۱۹۸۵ – ۱۹۹۵	منسوخ شده
ZIFT	۱۹۸۶	۱۹۸۸ – ۱۹۹۸	منسوخ شده
ICSI	۱۹۹۲	۱۹۹۵ تا امروز	شایع‌ترین روش

---

تفاوت اصلی ZIFT با GIFT در این است که در ZIFT، لقاح در آزمایشگاه انجام می شود و پزشک مطمئن می شود که لقاح اتفاق افتاده است. اما در GIFT، لقاح داخل بدن مادر اتفاق می افتد و پزشک هیچ کنترلی روی آن ندارد.

تفاوت ZIFT با IVF در محل انتقال است. در ZIFT، زیگوت به لوله رحم منتقل می شود (لوله باید باز و سالم باشد). در IVF، جنین مستقیماً به داخل رحم منتقل می شود (لوله رحم نقشی ندارد).

روش انجام ZIFT

این روش در ۶ مرحله اصلی انجام می شد:

مرحله اول – تحریک تخمک گذاری: مثل IVF، به خانم داروهای هورمونی تزریق می شد تا چندین تخمک رشد کند.

مرحله دوم – برداشت تخمک ها: با سوزن مخصوص و هدایت سونوگرافی، تخمک های بالغ از فولیکول های تخمدان برداشته می شدند.

مرحله سوم – آماده سازی اسپرم: نمونه اسپرم آقایان شسته و تغلیظ می شد تا بهترین اسپرم ها جداسازی شوند.

مرحله چهارم – لقاح در آزمایشگاه: تخمک ها و اسپرم ها در محیط کشت مخصوص کنار هم قرار می گرفتند. بعد از حدود ۱۲ تا ۱۸ ساعت، بررسی می شد که کدام تخمک ها بارور شده و به زیگوت تبدیل شده اند.

مرحله پنجم – انتقال به لوله رحم: معمولاً ۱ تا ۳ زیگوت سالم انتخاب می شدند. سپس با استفاده از لاپاراسکوپی (جراحی بسته با دوربین) و بیهوشی، زیگوت ها از طریق یک کاتتر نازک به داخل لوله رحم تزریق می شدند.

مرحله ششم – انتظار برای رشد و لانه گزینی: زیگوت در داخل لوله رحم به مسیر خود ادامه می داد، تقسیم می شد و بعد از چند روز به رحم می رسید تا لانه گزینی کند.

چه کسانی کاندیدای ZIFT بودند؟

ZIFT در دورانی که انجام می شد، برای گروه خاصی از بیماران توصیه می گشت:

زنانی که حداقل یک لوله رحم کاملاً سالم داشتند (اگر لوله ها بسته بودند، ZIFT جواب نمی داد)

زنانی که سابقه IVF ناموفق با انتقال جنین به رحم داشتند (بر اساس این تئوری که شاید جنین ها در رحم خوب لانه گزینی نمی کنند)

زنانی که مشکل دهانه رحم داشتند (مخاط دهانه رحم اسپرم را پس می زد)

ناباروری با علت نامشخص

موارد منع استفاده از ZIFT:

انسداد یا آسیب هر دو لوله رحم

چسبندگی شدید داخل لگن

ناباروری شدید مردانه (اگر لقاح در آزمایشگاه اتفاق نیفتد)

آندومتریوز شدید

مزایای ZIFT نسبت به IVF سنتی (در زمان خودش)

در دهه ۱۹۹۰، ZIFT چند مزیت نظری نسبت به IVF داشت:

۱. محیط طبیعی تر: لوله رحم محیط فیزیولوژیک و طبیعی برای رشد اولیه جنین است. در آنجا pH، دما، و فاکتورهای رشد بهینه است.

۲. هماهنگی بهتر با رحم: زیگوت به طور طبیعی از لوله عبور می کند و در زمان مناسب (روز ۵۶) به رحم می رسد، درست مثل بارداری طبیعی.

۳. کاهش خطر حاملگی خارج رحمی در IVF: برخی مطالعات早期 نشان داده بودند که انتقال به لوله، خطر لانه گزینی در محل اشتباه را کاهش می دهد (هرچند بعداً ثابت نشد).

اما هیچ کدام از این مزایا در عمل به بهبود قابل توجه نتایج منجر نشد.

معایب و مشکلات ZIFT

ZIFT مشکلات متعددی داشت که باعث کنار گذاشته شدن آن شد:

۱. نیاز به لاپاراسکوپی دو بار: یک بار برای برداشت تخمک (که در IVF هم هست) و یک بار دیگر برای انتقال زیگوت به لوله. یعنی دو جراحی مجزا با دو بار بیهوشی.

۲. نیاز به لوله رحم سالم: خانم هایی که لوله هایشان بسته یا آسیب دیده بود، اصلاً کاندیدای ZIFT نبودند.

۳. تهاجمی بودن: لاپاراسکوپی یک جراحی واقعی است با خطرات خونریزی، عفونت و چسبندگی داخل شکم.

۴. عدم امکان تست ژنتیک قبل از انتقال: اگر می خواهید جنین را از نظر ژنتیکی بررسی کنید (PGT)، باید صبر کنید تا جنین به مرحله بلاستوسیست برسد (روز ۵۶). اما در ZIFT، انتقال در روز ۱ انجام می شد، بنابراین فرصتی برای تست ژنتیک وجود نداشت.

۵. شانس موفقیت بالاتر IVF مدرن: با پیشرفت محیط های کشت و تکنیک های انجماد، IVF امروزی نرخ موفقیت به مراتب بالاتری از ZIFT دارد.

۶. نیاز به تجهیزات و تیم جراحی: لاپاراسکوپی نیاز به اتاق عمل، جراح مجرب و تیم بیهوشی دارد که هزینه را به شدت افزایش می داد.

وضعیت امروز ZIFT در جهان

امروزه ZIFT تقریباً در هیچ جای دنیا انجام نمی شود. آخرین مقالات علمی معتبر درباره ZIFT مربوط به اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی است.

بر اساس گزارش انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM) در سال ۲۰۲۳، هیچ مرکز معتبری در آمریکا، اروپا یا استرالیا روش ZIFT را به عنوان گزینه درمانی ارائه نمی دهد. در ایران نیز مراکز پیشرفته ناباروری مثل کلینیک ژیوار سال هاست که این روش را کنار گذاشته اند.

در هر صورت، توصیه می شود به مراکزی مراجعه کنید که فقط از روش های استاندارد و به روز مثل IVF و ICSI استفاده می کنند.

ZIFT به زبان ساده

ZIFT یعنی تخمک خانم و اسپرم آقا را اول در آزمایشگاه با هم جفت می کنند تا ببینند لقاح اتفاق می افتد یا نه. اگر تخمک بارور شد و تبدیل به زیگوت شد (همان تخمک بارور شده تک سلولی)، آن را با جراحی لاپاراسکوپی می برند و می ریزند توی لوله رحم خانم. بعد از آن، بقیه کارها به طبیعت سپرده می شود: زیگوت از لوله عبور می کند، تقسیم می شود، به رحم می رسد و لانه گزینی می کند.

این روش یک قدم از GIFT جلوتر بود، چون در آن مطمئن می شدند که لقاح اتفاق افتاده. اما هنوز مشکل GIFT را داشت: نیاز به جراحی لاپاراسکوپی و لوله سالم.

امروزه کسی این کار را نمی کند. چرا؟ چون IVF مدرن بدون جراحی انجام می شود، جنین را روز ۵ (بلاستوسیست) به رحم منتقل می کنند، می شود روی آن تست ژنتیک انجام داد، و نرخ موفقیتش خیلی بالاتر از ZIFT است. به همین سادگی.

کلینیک درمان ناباروری ژیوار به عنوان یکی از مراکز پیشرو در درمان ناباروری در تهران، از روش های منسوخ شده مثل ZIFT و GIFT استفاده نمی کند و تنها روش های استاندارد و به روز جهانی مثل IVF، ICSI، IUI و microTESE را به بیماران خود ارائه می دهد.

منابع و مطالعه بیشتر

۱. Britannica:

https://www.britannica.com/science/zygoteintrafallopiantransfer

۲. Wikipedia:

https://en.wikipedia.org/wiki/Zygoteintrafallopiantransfer

۳. ScienceDirect:

https://www.sciencedirect.com/topics/medicineanddentistry/zygoteintrafallopiantransfer

۴. MedlinePlus:

https://medlineplus.gov/ency/article/007262.htm