Blastocyst بلاستوسیست
بلاستوسیست، مرحله پیشرفته رشد جنین است که حدود ۵ تا ۶ روز پس از لقاح به آن می رسد. در این مرحله، جنین به دو گروه سلولی مجزا تمایز یافته است: سلول هایی که بعداً خود جنین را می سازند، و سلول هایی که جفت را تشکیل می دهند. بلاستوسیست همچنین یک حفره پر از مایع در مرکز خود دارد.
ساختار بلاستوسیست
بلاستوسیست از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
توده سلولی داخلی (Inner Cell Mass) – این گروه از سلول ها در داخل بلاستوسیست قرار دارند و بعداً به بدن جنین تبدیل می شوند. از این سلول ها، تمام اندام ها و بافت های انسان آینده ساخته می شود.
تروفکتودرم (Trophectoderm) – لایه بیرونی سلول ها که بلاستوسیست را احاطه کرده است. این سلول ها بعداً جفت (پلاسنتا) و سایر غشاهای جنینی را تشکیل می دهند.
بلاستوسل (Blastocoel) – حفره مرکزی پر از مایع که درون بلاستوسیست قرار دارد. این مایع حاوی مواد مغذی و فاکتورهای رشد است.
در این مرحله، جنین هنوز درون پوسته شفاف خود (زونا پلوسیدا) محصور است. سپس با خارج شدن از این پوسته (فرآیندی به نام هچینگ)، آماده لانه گزینی در دیواره رحم می شود.
اهمیت بلاستوسیست در درمان ناباروری
در روش های کمک باروری (IVF و ICSI)، جنین شناسان ترجیح می دهند جنین را تا مرحله بلاستوسیست در آزمایشگاه نگهداری کنند. دلایل این کار عبارتند از:
اول، بلاستوسیست شانس بیشتری برای لانه گزینی در رحم دارد، زیرا جنین هایی که قادر به رسیدن به این مرحله هستند، از قدرت رشد بالاتری برخوردارند.
دوم، در این مرحله می توان جنین های باکیفیت را از جنین های ضعیف تشخیص داد. بسیاری از جنین هایی که در روز سوم ظاهر خوبی دارند، نمی توانند به بلاستوسیست برسند.
سوم، انتقال جنین در مرحله بلاستوسیست با زمان طبیعی لانه گزینی در بدن هماهنگ تر است. در بدن مادر، جنین در روز ۵ تا ۶ به رحم می رسد و لانه گزینی می کند.
چهارم، با انتقال یک بلاستوسیست با کیفیت خوب، می توان خطر بارداری چندقلویی را کاهش داد.
درجه بندی بلاستوسیست
جنین شناسان بلاستوسیست ها را بر اساس سه ویژگی درجه بندی می کنند:
مرحله انبساط که با عدد ۱ تا ۶ نشان داده می شود. عدد ۱ به معنای بلاستوسیست اولیه و کوچک است و عدد ۶ به معنای بلاستوسیست کاملاً هچ شده که از پوسته خود خارج شده است. بهترین بلاستوسیست ها معمولاً عدد ۳ تا ۵ دارند.
کیفیت توده سلولی داخلی با حروف A، B یا C مشخص می شود. A بهترین کیفیت است (سلول های فشرده و زیاد) و C ضعیف ترین (سلول های کم و پراکنده).
کیفیت تروفکتودرم (لایه بیرونی) نیز با حروف A، B یا C درجه بندی می شود. A به معنای لایه بیرونی منظم و سلول های زیاد است.
یک بلاستوسیست عالی ممکن است درجه ۴AA دریافت کند. این یعنی مرحله انبساط خوب (۴)، توده سلولی داخلی عالی (A)، و لایه بیرونی عالی (A).
بلاستوسیست به زبان ساده
بلاستوسیست یعنی جنین ۵ روزه. در این سن، جنین دیگر یک تکه سلول فشرده نیست، بلکه به دو دسته سلول جدا تبدیل شده: یک دسته می شود خود بچه، دسته دیگر می شود جفت. توی مرکز جنین هم یک حفره پر از آب درست شده.
خیلی از مراکز ناباروری خوب، جنین را تا روز ۵ نگهداری می کنند تا ببینند کدام جنین ها قوی هستند و می توانند به این مرحله برسند. جنینی که به بلاستوسیست برسد، شانس بیشتری برای لانه گزینی و بچه شدن دارد.
در کلینیک درمان ناباروری ژیوار، جنین ها تا مرحله بلاستوسیست کشت داده می شوند و بهترین آنها برای انتقال به رحم انتخاب می گردد.
منابع و مطالعه بیشتر
۱. MedlinePlus (NIH):
https://medlineplus.gov/ency/article/002398.htm
۲. Cleveland Clinic:
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/blastocyst
۳. Wikipedia:
https://en.wikipedia.org/wiki/Blastocyst
۴. National Institutes of Health (NIH):