GIFT انتقال گامت (تخمک و اسپرم) به داخل لوله رحم

آخرین به روز رسانی: می 9, 2026

خواندن این مطلب 5 دقیقه زمان میبرد

GIFT (به انگلیسی : (Gamete Intrafallopian Transfer)) یا انتقال همزمان تخمک و اسپرم به داخل لوله رحم، یکی از روش های کمک باروری نسل اول است که در دهه ۱۹۸۰ میلادی ابداع شد. در این روش، برخلاف IVF که لقاح در آزمایشگاه انجام می شود، تخمک و اسپرم سالم را مستقیماً به داخل لوله رحم (جایی که لقاح طبیعی باید اتفاق بیفتد) منتقل می کنند. امروزه این روش به ندرت استفاده می شود و در بیشتر مراکز ناباروری جهان از جمله ایران، تقریباً منسوخ شده است. اما شناخت آن برای درک تاریخچه پیشرفت روش های کمک باروری خالی از لطف نیست.

تاریخچه

در اوایل دهه ۱۹۸۰، دانشمندان به دنبال روشی بودند که بتواند به زوج های نابارور کمک کند، اما در عین حال شبیه تر به روند طبیعی بارداری باشد. در سال ۱۹۸۴، دکتر ریکاردو آسچ از مکزیک و دکتر پاتریک استپتو از انگلیس (یکی از پیشگامان IVF) اولین موفقیت جهانی را با روش GIFT گزارش کردند.

نخستین نوزاد حاصل از GIFT در همان سال ۱۹۸۴ به دنیا آمد. این روش در سال های ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۵ به اوج محبوبیت خود رسید، مخصوصاً در کشورهایی که از نظر مذهبی یا قانونی با لقاح در آزمایشگاه (IVF) مشکل داشتند. دلیلش این بود که در GIFT، لقاح در داخل بدن مادر اتفاق می افتد، نه در ظرف آزمایشگاه. بنابراین برخی گروه های مذهبی آن را «طبیعی تر» و «حلال تر» از IVF می دانستند.

اما از اواسط دهه ۱۹۹۰ با پیشرفت تکنیک ICSI (تزریق اسپرم به تخمک) و بهبود چشمگیر成功率 IVF، روش GIFT به تدریج کنار گذاشته شد. امروزه کمتر از ۱ درصد از سیکل های درمان ناباروری در جهان به روش GIFT انجام می شود و بسیاری از مراکز، دیگر این تکنیک را ارائه نمی دهند.

تفاوت GIFT با IVF و IUI

برای درک بهتر GIFT، بهتر است آن را با دو روش دیگر مقایسه کنیم:

تفاوت کلیدی GIFT با IVF این است که در GIFT، لقاح در بدن مادر انجام می شود. تخمک و اسپرم را داخل لوله می ریزند و منتظر می مانند تا لقاح به صورت طبیعی اتفاق بیفتد. اما در IVF، تخمک و اسپرم در آزمایشگاه کنار هم قرار می گیرند و جنین تشکیل می شود، سپس جنین به رحم منتقل می شود.

تفاوت GIFT با IUI هم این است که در IUI فقط اسپرم به داخل رحم تزریق می شود و تخمک ها همچنان در تخمدان هستند. اما در GIFT، هم تخمک و هم اسپرم با هم به داخل لوله منتقل می شوند.

روش انجام GIFT

این روش در ۵ مرحله اصلی انجام می شد:

مرحله اول – تحریک تخمک گذاری: مثل IVF، به خانم داروهای هورمونی (گنادوتروپین ها) تزریق می شد تا چندین تخمک به جای یک تخمک، رشد کنند.

مرحله دوم – برداشت تخمک ها: با سوزن مخصوص و هدایت سونوگرافی، تخمک های بالغ از فولیکول های تخمدان آسپیره (مکیده) می شدند.

مرحله سوم – آماده سازی اسپرم: نمونه اسپرم آقایان شسته و تغلیظ می شد تا بهترین اسپرم ها از نظر تحرک و شکل طبیعی جداسازی شوند.

مرحله چهارم – مخلوط کردن و انتقال: معمولاً ۲ تا ۳ تخمک به همراه حدود ۱۰۰ هزار اسپرم سالم، در یک کاتتر (لوله نازک) مخلوط می شدند. سپس پزشک با استفاده از لاپاراسکوپی (جراحی بسته با دوربین) یا گاهی از طریق دهانه رحم، این مخلوط را مستقیماً به داخل لوله رحم تزریق می کرد.

مرحله پنجم – انتظار برای لقاح طبیعی: بعد از انتقال، تخمک و اسپرم در داخل لوله رحم با هم ملاقات می کردند. اگر همه چیز خوب پیش می رفت، لقاح در ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد اتفاق می افتاد و جنین حاصل به تدریج به سمت رحم حرکت می کرد تا لانه گزینی کند.

چه کسانی کاندیدای GIFT بودند؟

GIFT در دورانی که روش اصلی بود، برای گروه خاصی از بیماران توصیه می شد:
زنانی که حداقل یک لوله رحم کاملاً سالم داشتند (اگر هر دو لوله بسته یا آسیب دیده بودند، GIFT جواب نمی داد)
مردانی که اسپرم کاملاً سالم و با تحرک خوب داشتند (GIFT برای آزواسپرمی یا اسپرم ضعیف اصلاً مناسب نبود)
ناباروری بدون علت مشخص (نامعلوم)
ناباروری ناشی از آندومتریوز خفیف تا متوسط
ناباروری ناشی از فاکتور دهانه رحم (مثل مخاط غلیظ دهانه رحم که اجازه عبور اسپرم را نمی داد)

موارد منع استفاده از GIFT:

انسداد یا آسیب هر دو لوله رحم

ناباروری شدید مردانه (کمیت یا کیفیت ضعیف اسپرم)

اندومتریوز شدید

چسبندگی شدید داخل لگن

چرا GIFT امروزه منسوخ شده است؟

با وجود موفقیت های اولیه، GIFT چندین مشکل اساسی داشت که باعث شد جای خود را به IVF بدهد:

۱. نیاز به لاپاراسکوپی: برای انتقال تخمک و اسپرم به لوله، اغلب نیاز به جراحی بسته و بیهوشی بود. اما IVF امروزه کاملاً سرپایی و بدون جراحی انجام می شود.

۲. عدم امکان بررسی لقاح: در GIFT، پزشک هیچوقت نمی توانست مطمئن شود که لقاح واقعاً اتفاق افتاده یا نه. در IVF اما لقاح را زیر میکروسکوپ می بینند و مطمئن می شوند.

۳. عدم امکان تشخیص مشکلات جنین: چون جنین را بیرون از بدن ندارند، نمی توانند اختلالات ژنتیکی را قبل از انتقال بررسی کنند (PGT).

۴. محدودیت برای مردان با اسپرم ضعیف: GIFT به اسپرم کاملاً سالم نیاز داشت. اما IVF و به خصوص ICSI، حتی با یک اسپرم ضعیف هم کار می کنند.

۵. شانس موفقیت کمتر: با پیشرفت IVF،成功率 IVF از GIFT پیشی گرفت. امروزه IVF با جنین تازه و با کیفیت، نرخ بارداری بالاتری نسبت به GIFT دارد.

۶. خطر حاملگی چندقلویی بالا: در GIFT معمولاً ۲ تا ۳ تخمک (و گاهی بیشتر) منتقل می شد تا شانس موفقیت بالا برود. این کار ریسک دوقلویی یا سه قلویی را به شدت افزایش می داد.

وضعیت امروز GIFT در جهان و ایران

امروزه در اکثر مراکز معتبر ناباروری جهان، GIFT دیگر انجام نمی شود. بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا (CDC) در سال ۲۰۲۲، کمتر از ۰.۱ درصد از سیکل های درمان ناباروری در آمریکا به روش GIFT بوده است. در اروپا هم وضعیت مشابه است.

در ایران نیز اغلب مراکز ناباروری پیشرفته مثل کلینیک درمان ناباروری ژیوار، سال هاست که GIFT را از لیست خدمات خود حذف کرده اند و به جای آن از IVF و ICSI استفاده می کنند. اگر مرکزی امروزه GIFT انجام دهد، معمولاً به درخواست خاص بیمار یا به دلایل تحقیقاتی است.

GIFT به زبان ساده

GIFT یعنی تخمک خانم و اسپرم آقا را بردارند و با هم بریزند توی لوله رحم، تا همان جا باهم آشنا شوند و لقاح به صورت طبیعی انجام شود. بگذریم از اینکه برای ریختنشان به داخل لوله، باید شکم را سوراخ کنند و یک جراحی کوچک انجام بدهند. این روش در دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی خیلی معروف بود، چون از نظر بعضی ها «طبیعی تر» از IVF بود.

اما امروزه دیگر کسی از GIFT استفاده نمی کند. چرا؟ اولاً IVF دیگر لزومی ندارد جراحی بشود و به راحتی و بدون بیهوشی انجام می شود. دوماً در IVF شما مطمئن می شوید که لقاح واقعاً اتفاق افتاده، چون جنین را زیر میکروسکوپ دیده اید. سوماً اگر اسپرم آقا ضعیف باشد، در IVF با روش ICSI می شود یک اسپرم را مستقیم توی تخمک تزریق کرد، اما در GIFT این کار شدنی نیست. بنابراین اگر امروز کسی به شما پیشنهاد GIFT بدهد، بهتر است سراغ یک مرکز به روزتر بروید.

کلینیک ژیوار به عنوان یکی از مراکز پیشرو در درمان ناباروری در تهران، سال هاست که از روش های مدرن IVF، ICSI و microTESE استفاده می کند و روش های منسوخ شده مثل GIFT را به بیماران خود پیشنهاد نمی دهد.